به‌گزارش خبرنگار میراث‌آریا، صفدر نیازی‌شهرکی روز دوشنبه، 28 اردیبهشت 1405، در نشست مشترک با مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان البرز که به مناسبت روز جهانی موزه و میراث‌فرهنگی با هدف انعقاد تفاهم‌نامه برای ایجاد موزه ملی خاک برگزار شد، اظهارکرد: ایران به دلیل گستردگی جغرافیایی و تنوع اقلیم دارای شرایط بسیار متفاوتی از نظر نوع خاک، میزان بارش و ظرفیت تولید در مناطق مختلف است؛ به‌گونه‌ای که نمی‌توان برای تمامی استان‌ها و شهرستان‌ها یک الگوی ثابت مدیریتی در حوزه آب و خاک تعریف کرد.

معاون وزیر جهاد کشاورزی در امور آب و خاک، افزود: در برخی مناطق کشور بارش‌های مناسب و شرایط رطوبتی مطلوب وجود دارد در حالی که در بخش‌های وسیعی از کشور اقلیم خشک و نیمه‌خشک حاکم است. این تفاوت‌ها موجب شده است که ویژگی‌های خاک، میزان حاصلخیزی و الگوهای بهره‌برداری نیز کاملا متفاوت باشد و همین مسئله ضرورت نگاه منطقه‌محور در سیاست‌گذاری را دوچندان می‌کند.

او ادامه داد: از شمال کشور با اقلیم مرطوب و خاک‌های آبرفتی گرفته تا مناطق مرکزی، جنوبی، خوزستان، قم، خراسان و سایر استان‌ها، هر منطقه نیازمند نسخه مدیریتی اختصاصی است.

نیازی‌شهرکی با اشاره به اهمیت فناوری در ارتقای بهره‌وری بخش کشاورزی گفت: امروز ابزارهای نوین در حوزه مدیریت آب، پایش خاک، سنجش داده‌های اقلیمی و سامانه‌های هوشمند کشاورزی این امکان را فراهم کرده‌اند که تصمیم‌گیری‌ها دقیق‌تر و مبتنی بر داده‌های واقعی صورت گیرد. استفاده از این فناوری‌ها می‌تواند نقش مهمی در کاهش مصرف آب و افزایش بهره‌وری تولید ایفا کند.

این مسئول توضیح داد: دولت در سال‌های گذشته سرمایه‌گذاری‌های گسترده‌ای در بخش کشاورزی انجام داده است، اما همچنان در برخی مناطق فاصله میان نیاز واقعی و خدمات ارائه‌شده وجود دارد که باید با برنامه‌ریزی دقیق‌تر و مبتنی بر اولویت‌های منطقه‌ای جبران شود.

او تصریح کرد: یکی از چالش‌های اساسی در حوزه آب و خاک عدم انطباق کامل برخی طرح‌ها با شرایط واقعی میدان است. لازم است تصمیم‌گیری‌ها بیش از گذشته بر پایه مطالعات علمی، داده‌های دقیق و مشارکت کارشناسان محلی انجام شود تا از هدررفت منابع جلوگیری شود و اثربخشی طرح‌ها افزایش یابد.

نیازی‌شهرکی در ادامه با اشاره به رویکرد جدید وزارت جهاد کشاورزی گفت: این وزارتخانه در دوره جدید، تمرکز خود را بر توسعه کشاورزی دانش‌بنیان، ارتقای بهره‌وری منابع پایه و استفاده از فناوری‌های نوین قرار داده است و تلاش دارد با همکاری مراکز تحقیقاتی، دانشگاه‌ها و بخش خصوصی، مسیر تحول در مدیریت آب و خاک را تسریع کند.

معاون وزیر جهاد کشاورزی در امور آب و خاک همچنین به موضوع عدالت منطقه‌ای در توزیع خدمات و زیرساخت‌ها اشاره کرد و گفت: نباید تمرکز امکانات تنها در چند منطقه خاص شکل بگیرد، بلکه تمامی استان‌ها و شهرستان‌ها باید متناسب با ظرفیت‌ها و نیازهای خود از خدمات تخصصی و فناوری‌های نوین بهره‌مند شوند.

نیازی‌شهرکی در بخش دیگری از سخنان خود از برنامه‌ریزی برای ایجاد موزه ملی خاک در استان البرز خبر داد و اظهارکرد: این موزه می‌تواند نقش مهمی در معرفی اهمیت خاک به عنوان یکی از مهم‌ترین منابع طبیعی کشور ایفا کند.

این مسئول ادامه داد: ایجاد موزه ملی خاک در استان البرز می‌تواند به یک مرکز علمی، آموزشی و فرهنگی تبدیل شود که در آن انواع خاک‌های کشور، ویژگی‌های آن‌ها، ظرفیت‌های تولیدی و چالش‌های مرتبط با فرسایش و تخریب خاک به‌صورت تخصصی معرفی شود. به گفته وی، این اقدام علاوه بر جنبه علمی، نقش مهمی در ارتقای آگاهی عمومی نسبت به اهمیت حفاظت از خاک خواهد داشت.

معاون وزیر جهاد کشاورزی در امور آب و خاک تأکید کرد: چنین اقداماتی می‌تواند پیوند میان علم، آموزش و اجرا را تقویت کند و زمینه‌ساز شکل‌گیری نگاه بلندمدت در حوزه حفاظت از منابع پایه کشور باشد.

او در پایان خاطرنشان کرد: آینده کشاورزی ایران در گروی مدیریت صحیح منابع آب و خاک، توسعه فناوری‌های نوین، تقویت زیرساخت‌های دانشی و توجه به تفاوت‌های اقلیمی است و وزارت جهاد کشاورزی این مسیر را با جدیت و نگاه علمی دنبال خواهد کرد.

ضرورت بازتعریف توسعه و محیط زیست

 نادر زینالی مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان البرز نیز در این نشست با اشاره به ضرورت بازتعریف نسبت میان توسعه، محیط زیست و میراث فرهنگی، اظهار کرد: یکی از مسائل مهمی که امروز کشور با آن مواجه است، فقدان نگاه علمی و یکپارچه در حوزه مدیریت سرزمین است؛ موضوعی که آثار آن را می‌توان در تغییرات گسترده کاربری اراضی، تضعیف هویت‌های محلی و فاصله گرفتن از ظرفیت‌های واقعی اقلیمی مشاهده کرد.

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی البرز، افزود: توسعه زمانی معنا پیدا می‌کند که مبتنی بر شناخت دقیق جغرافیا، اقلیم، تاریخ و ظرفیت‌های بومی هر منطقه باشد. بدون چنین نگاهی، توسعه نه‌تنها پایدار نخواهد بود بلکه می‌تواند به تدریج بنیان‌های طبیعی و فرهنگی یک سرزمین را نیز از بین ببرد.

زینالی ادامه داد: البرز در سال‌های گذشته تحت فشار شدید توسعه نامتوازن قرار گرفته و بخش قابل توجهی از اراضی کشاورزی و ظرفیت‌های طبیعی آن دستخوش تغییر شده است. استانی که روزگاری یکی از کانون‌های مهم کشاورزی و باغداری کشور محسوب می‌شد، امروز به‌تدریج در حال فاصله گرفتن از هویت تاریخی خود است.

این مسئول تصریح کرد: بخش مهمی از این وضعیت ناشی از نبود نگاه آمایشی و تصمیم‌گیری‌های غیرمنسجم در حوزه مدیریت سرزمین است. زمانی که توسعه به ساخت‌وساز و گسترش فیزیکی شهرها تقلیل پیدا کند، طبیعی است که خاک، کشاورزی و حتی هویت فرهنگی مناطق در اولویت قرار نگیرند.

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی البرز تاکید کرد: خاک بخشی از حافظه تمدنی ایران است. بسیاری از شیوه‌های زیست، آیین‌ها، فرهنگ‌های محلی و حتی مناسبات اجتماعی در طول تاریخ بر اساس ویژگی‌های اقلیمی و ظرفیت‌های خاک شکل گرفته‌اند. به همین دلیل حفاظت از خاک علاوه بر حفاظت از یک منبع طبیعی، صیانت از بخشی از هویت ملی کشور است.

او با اشاره به ضرورت ارتقای آگاهی عمومی در این حوزه افزود: یکی از ضعف‌های جدی ما فاصله میان دانش تخصصی و فهم عمومی است. هنوز نتوانسته‌ایم اهمیت خاک و منابع طبیعی را به یک مطالبه فرهنگی و اجتماعی تبدیل کنیم؛ در حالی که بسیاری از کشورهای دنیا توانسته‌اند از طریق موزه‌ها مراکز آموزشی و روایت‌های فرهنگی، ارتباط مردم با طبیعت و محیط زیست را تقویت کنند.

زینالی در ادامه با تاکید بر ضرورت ایجاد موزه ملی خاک در استان البرز، اظهارکرد: البرز با توجه به ظرفیت‌های علمی، دانشگاهی، کشاورزی و موقعیت جغرافیایی خود، می‌تواند به محل شکل‌گیری نخستین موزه تخصصی و ملی خاک در کشور تبدیل شود.

این مسئول افزود: امروز دنیا به سمت ایجاد موزه‌های تخصصی و تعاملی حرکت کرده است؛ موزه‌هایی که مفاهیم علمی را به زبان فرهنگ برای مردم ترجمه می‌کنند. در ایران نیز باید بتوانیم موضوعاتی مانند خاک، آب، کشاورزی و اقلیم را از چارچوب‌های صرفاً اداری خارج کرده و به بخشی از گفت‌وگوی عمومی جامعه تبدیل کنیم.

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی البرز خاطرنشان کرد: موزه ملی خاک می‌تواند حلقه اتصال میان دانشگاه، جامعه، کشاورزی، محیط زیست و میراث فرهنگی باشد و نقش مهمی در تبیین ارزش‌های سرزمینی ایران ایفا کند. نسل جوان باید بداند که خاک فقط یک بستر فیزیکی نیست؛ آینده امنیت غذایی، فرهنگ و حتی تداوم زیست در این سرزمین به آن وابسته است.

او همچنین با اشاره به تجربه کشورهای آسیایی در معرفی ظرفیت‌های طبیعی و فرهنگی خود گفت: بسیاری از کشورها با وجود ظرفیت‌های محدودتر، توانسته‌اند از طریق روایت درست داشته‌های خود، ارتباط عمیقی میان جامعه و محیط طبیعی ایجاد کنند، اما ما هنوز نتوانسته‌ایم ظرفیت‌های کم‌نظیر اقلیمی و فرهنگی ایران را آن‌گونه که شایسته است معرفی کنیم.

این مسئول در بخش دیگری از سخنانش به وضعیت زیرساخت‌های فرهنگی البرز اشاره کرد و افزود: یکی از دغدغه‌های جدی ما در استان، کمبود فضاهای موزه‌ای و فرهنگی بود. البرز با وجود پیشینه تاریخی، تنوع قومی و ظرفیت‌های طبیعی ارزشمند، سال‌ها از نبود موزه‌های هویت‌محور رنج برده است.

او ادامه داد: طی ماه‌های اخیر تلاش کردیم بخشی از این خلأ جبران شود و راه‌اندازی موزه‌های تخصصی در حوزه‌های مختلف از جمله مردم‌شناسی، گیاهان دارویی و میراث بومی در دستور کار قرار گرفت. با این حال، همچنان معتقدیم البرز نیازمند یک مجموعه بزرگ و جامع فرهنگی است که بتواند روایتگر پیوند میان طبیعت، تاریخ، علم و هویت باشد.

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی البرز در پایان اظهار کرد: امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند بازگشت به فهم علمی و فرهنگی از سرزمین هستیم. توسعه‌ای که نسبت خود را با خاک، محیط زیست، میراث فرهنگی و هویت تاریخی از دست بدهد، در نهایت به توسعه‌ای ناپایدار و آسیب‌زا تبدیل خواهد شد؛ به همین دلیل باید موضوع خاک و حفاظت از آن را به یک دغدغه ملی و بین‌نسلی تبدیل کنیم.

انتهای پیام/